على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

661

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

و باد مىكند و بعد كوچك مىنمايد و رنگ پوست خود را تغيير مىدهد يعنى بالاصاله داراى رنگى است كه مخصوص به اوست و جلدش داراى نسجى است بىنهايت شفاف ولى از اثر بعضى اسباب رنگ خود را تغيير مىدهد چنان كه هرگاه بر روى درخت سبزى باشد بواسطهء انعكاس نور متلون بلون سبز مىگردد . و اين تغيير تلون كه مخصوصا بشدت موحش است حاصل مىشود از اثر حس جلد اين حيوان و برنگ سرخ و زرد و سياه و سبز و سفيد ديده مىشود . و اين حيوان را هربه و اژنيان نيز مىگويند . و يك قسم مرغ بزرگى از طايفهء ماكيان كه بومى هندوستان بوده و از آنجا بساير جاها برده و آن را پيروج نيز مىگويند . و ديبائى رومى كه هر لحظه برنگى درآيد . و ص . كسى كه هر ساعت خود را برنگى وا نمايد . و نيز بوقلمون كنايه از دنيا و عالم . بوقلمونى ( buqalamuni ) ص . پ . مختلف اللون و رنگارنگ . بوقيصا ( buqis ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - درخت سفيدار . بوك ( bavk ) م . ع . باك الحمار الاتان بوكا ( از باب نصر ) : برجست خر نر بر ماده و باك البندقة : گرد ساخت گلولهء گلين را در هر دو كف دست . و باك المتاع : فروخت و يا خريد متاع را . و باك العين : كاويد چشمه را به چوب و مانند آن تا آب برآيد و باك المراة : گائيد زن را . و باك الامر : مشتبه و شوريده شد كار . و باك القوم : شوريده شد راى آن قوم و نيافتند مخرجى از آن . بوك ( bavk ) و بؤك ( bouk ) م . ع . باك البعير بوكا و بؤكا ( از باب نصر ) : فربه شد آن شتر . بوك ( bavk ) ا . ع . لقيته اول بوك : ملاقات كردم او را اول مرتبه . و نيز اول بوك : اول هر چيزى . بوك ( buk ) پ . كلمهء تمنا كه در مقام آرزو استعمال كنند مانند ليت و لعل در تازى و كلمهء استثنا بمعنى مگر و كلمهء بوك و مگر را در تمنا بسيار استعمال مىنمايند مانند ليت و لعل . بوك ( buk ) ا . پ . واجب و فرض الهى . و آتش‌گيره . و خاك‌اندازى كه بدان آتش برميدارند . و چاهى كه غله در آن پنهان كنند . بوك ( bovvak ) ع . ج بائك . بوكاء ( bavk ' ) ا . ع . شوريدگى كار و اختلاط . بوكلك ( bukalak ) ا . پ . بن و ميوهء درخت بنه . و ميوهء درخت عرعر . بوكند ( bukand ) ا . پ . عشقه . و لبلاب . بوكه ( bu - ke ) م ف . پ . بودكه و شايدكه . بوگان ( bug n ) ا . پ . زهدان و بچه‌دان و رحم . و گلزار . بول ( bavl ) ا . ع . كميز و شاش ج . ابوال . و ولد و پسر . و عدد بسيار . و بول الابل : گياهى . و بول العجوز : شير . بول ( bavl ) م . ع . بال بولا : ( از باب نصر ) كميز انداخت و شاش كرد . و نيز بول : جارى شدن آب و مانند آن . بول ( bavl ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - كميز و شاش . و بول كردن ف ل . : كميز انداختن - و بول و غايط را پاچايه و چامين و چاميز گويند . بولاغ‌اوتى ( bovl q - uti ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - جرجير آبى . بولة ( bavlat ) ا . ع . دختر . بولة ( bovalat ) ا . ع . بسيار كميز اندازنده . بؤلة ( boulat ) م . ع . بؤل بآلة و بؤلة مر . بآلة ( ba lat ) . بولجار ( bulj r ) ا . پ . پناه‌جاى . و ميدان جنگ . بولچ ( bulac ) ا . پ . زمينى كه در آن هميشه زراعت مىكنند . بولحكيم ( bol - hakim ) ص . پ . عاقل و عالم و دانا . و احمق و نادان . بولخجدر ( bol - xajdar ) ص . پ . ملحد بىدين و بىديانت . بولدان ( bavl - d n ) ا . پ . ظرفى كه در آن بول كنند . بولس ( bulas ) ا خ . ع . زندانى در جهنم اعاذنا اللّه منها . بولس ( bovlos ) ا خ . پ . يكى از حواريون . بولع ( bavla ' ) ا . ع . مرد بسيارخوار . بولكنجك ( bolkanjak ) ا . پ . بولنجك و ميوهء نوبر . و تماشا و تفرج . و مسخره بازى . بولگاه ( bavl - g h ) ا . پ . مجراى بول . بولنجك ( bulanjak ) ا . پ . هر چيز طرفه و عجيب كه ديدن آن خنده‌آور و مضحك باشد . بولو ( bulu ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - بسيار و كثير و زياد . بولوبودبون ( bulubudabun ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - بسپايك و بسفايج و اضراس الكلب . بولوطريخون ( bulutarixun ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - پر سياوشان . بوله ( bule ) ا . پ . لوله و مجرا و قيف . بو لهب ( bu - lahab ) ا خ . پ . - مأخوذ از تازى - عبد العزى عم حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و آله كه در نهايت دشمنى و عداوت با آن حضرت بود و چون روى او تابان مثل شعله بود ابو لهب كنيت يافت . و بو لهبان وقت : كنايه از مخالفان و مستبدان و منكران دلايل معقول و منقول و محسوس . بوم ( bum ) ا . پ . زمين شيار نكرده و